statut

Statut jest to akt prawny który reguluje zadania, oraz strukturę organizacyjną, a także sposób działania podmiotu prawa prywatnego lub publicznego.

Statut − akt prawny regulujący zadania, strukturę organizacyjną i sposób działania podmiotu prawa publicznego lub prywatnego.

Statut jest pojęciem języka prawnego, a nie jednolicie uregulowaną instytucją prawną. Identyczna dla wszystkich statutów jest tylko ich funkcja: statut określa wewnętrzną organizację, cele istnienia, tryb działania i podobne zagadnienia ustrojowe danego podmiotu prawa. Tu jednak już kończą się podobieństwa, ponieważ podmiot ten może należeć do sfery prawa publicznego albo prywatnego - w których statuty są zupełnie czym innym. Zresztą również w ramach prawa publicznego i prywatnego nie ma jednolitej regulacji pojęć statutu. Wymagania co do formy i treści poszczególnych rodzajów statutów określają każdorazowo inne przepisy.

W prawie publicznym statut jest aktem władczym organu administracji publicznej, a jego przedmiotem jest - najogólniej rzecz ujmując - instytucja publiczna. Na podstawie statutów działają wszelkie urzędy administracyjne (nie: organy administracji, które działają na podstawie ustaw!): urzędy jednostek samorządu terytorialnego oraz urzędy centralnych i terenowych organów administracji rządowej (wszelkie ministerstwa i kancelarie), a także agencje administracyjne, fundusze, zakłady administracyjne (szkoły, biblioteki, muzea) i inne instytucje publiczne. Statuty prawa publicznego są zazwyczaj nadawane przez organy nadrzędne nad regulowanymi podmiotami, w drodze aktu normatywnego, na podstawie przepisu ustawy. Statuty jednostek samorządu terytorialnego i zawodowego nadają sobie same te jednostki w drodze odpowiednich uchwał.

W prawie prywatnym statut jest wspólnym oświadczeniem woli podmiotów tworzących osobę prawną i dotyczy tej właśnie tworzonej osoby prawnej. Prawo wymaga, by statut miały:

1. fundusze inwestycyjne,
2. fundusze emerytalne,
3. spółdzielnie,
4. przedsiębiorstwa państwowe,
5. partie polityczne,
6. stowarzyszenia,
7. związki zawodowe,
8. jednostki badawczo-rozwojowe,
9. spółki komandytowo-akcyjne,
10. spółki akcyjne,
11. wszelkie szkoły wyższe - państwowe i niepaństwowe. cywilne i wojskowe, „ogólne" i wyspecjalizowane,
12. fundacje,
13. związki wyznaniowe,
14. koło naukowe.

Statut może podlegać zatwierdzeniu przez organ władzy publicznej. Może być również (i z reguły jest) wymagany przy rejestracji osoby prawnej, czy to w Krajowym Rejestrze Sądowym czy w rejestrze administracyjnym.

Jako "statuty" określano dawniej również ustawy zasadnicze nadane przez suwerenów zewnętrznych (np. Statut Organiczny Królestwa Polskiego, Statut Organiczny Województwa Śląskiego) oraz wydawane przez władców zbiory praw (zwanych wówczas przywilejami), które dziś określilibyśmy jako kodeksy lub ustawy (np. Statut Kazimierza Jagiellończyka), a nawet po prostu ważniejsze akty prawne (np. statuty piotrkowskie).

Pojęcia "statut" nie należy mylić z pojęciem "status", które dotyczy zupełnie czego innego (sytuacji prawnej danego podmiotu).

W prawie prywatnym międzynarodowym statut to "prawo właściwe dla jakiegoś zakresu na podstawie miarodajnych w tej mierze norm kolizyjnych"[1].

Wyróżnia się statuty rzeczowy, kontraktowy, rozwodowy i personalny.

W zależności do subokreślnika temporalnego wyróżnia się statut niezmienny lub zmienny.

Zmiany statutu i związane z tym kwestie intertemporalne polska ustawa Prawo prywatne międzynarodowe z 1965 roku nakazuje rozstrzygać według reguł ukształtowanych na użytek stosunków cywilnoprawnych.