Mieszkania spółdzielcze są coraz mniej popularne, co skutkuje kurczeniem się zasobów mieszkaniowych krajowych spółdzielni. W przypadku nowych inwestycji, spółdzielnie często wolą działać w modelu wolnorynkowym, konkurując z deweloperami lub od razu zakładając, że wszystkie mieszkania zostaną zakupione „na własność” przez spółdzielców.
Na wielkość zasobu mieszkaniowego należącego do spółdzielni niekorzystnie wpływa również wykup starszych lokali. Mimo to, spółdzielnie nadal dysponują zasobem mieszkaniowym liczącym około 2 miliony lokali mieszkalnych. Bardzo wiele innych mieszkań należących do prywatnych właścicieli znajduje się w blokach zarządzanych przez spółdzielnie.
Często pada pytanie, czy mieszkanie spółdzielcze można wynająć bez żadnych formalności. Członkowie spółdzielni mogą posiadać trzy różne tytuły prawne do lokali – spółdzielcze lokatorskie prawo do mieszkania, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu oraz prawo odrębnej własności mieszkania. Ostatnie z wymienionych praw zapewnia pełną autonomię jego posiadaczowi. Wówczas właściciel mieszkania w bloku zarządzanym przez spółdzielnię mieszkaniową nie musi nikogo pytać o zgodę na wynajęcie lokalu (na cele typowo mieszkaniowe). Wątpliwości związane z najmem mogą dotyczyć dwóch pozostałych praw. Pierwsze – spółdzielcze lokatorskie prawo do mieszkania – najbardziej przypomina najem i jest niezbywalne, a także nie podlega dziedziczeniu.
Spółdzielcze własnościowe prawo dotyczące lokalu z kolei bardziej przypomina prawo własności – m.in. ze względu na swoją zbywalność, dziedziczność i możliwość obciążenia hipoteką. Pamiętać jednak należy, że właścicielem lokali udostępnianych na podstawie dwóch spółdzielczych praw nadal pozostaje spółdzielnia.
Obecne przepisy dotyczące wynajmu mieszkań spółdzielczych są korzystne dla spółdzielców. W przeszłości, przepisy te ulegały wielokrotnym zmianom, co powodowało wątpliwości dotyczące wynajmu mieszkań spółdzielczych. W pierwotnej wersji ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych z 15 grudnia 2000 r. (Dz.U. 2001 nr 4 poz. 27) znajdował się artykuł 9 ustęp 7, który mówił, że wynajęcie lub oddanie w bezpłatne używanie całego lokalu mieszkalnego wymaga zgody spółdzielni. Jednakże, ustawa z dnia 19 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2002 nr 240 poz. 2058) wprowadziła zasadę, zgodnie z którą mieszkanie spółdzielcze (lokatorskie/własnościowe) może być całkowicie lub częściowo oddane w bezpłatne używanie albo wynajęte bez konieczności uzyskania zgody spółdzielni. Przepisy obowiązujące od 15 stycznia 2003 r. wskazują, że zgoda spółdzielni jest wymagana tylko, gdy wynajęcie lub bezpłatne używanie będzie skutkowało zmianą sposobu korzystania z lokalu albo zmianą jego przeznaczenia.
Zgodnie z tymi zasadami, osoba zamierzająca wynająć mieszkanie spółdzielcze, powinna ubiegać się o zgodę spółdzielni tylko, jeżeli taki najem będzie skutkował wykorzystaniem lokum na cele inne niż mieszkaniowe (np. otwarciem w nim gabinetu lekarskiego). Spółdzielnię trzeba natomiast pisemnie powiadomić, jeśli wynajem lub bezpłatne używanie będzie miało wpływ na wysokość comiesięcznych opłat.
W 2016 roku pojawiły się doniesienia medialne o możliwości ograniczenia wynajmu mieszkań spółdzielczych przez posiadaczy lokatorskich i własnościowych praw do lokali. Te plotki były związane z pracami nad kolejną nowelizacją ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych.
Jednakże, rząd nie zamierzał zaostrzać zasad, na jakich można wynająć mieszkanie spółdzielcze. Spółdzielnie również nie powinny wprowadzać swoich wewnętrznych ograniczeń odnośnie wynajmu.
Statut spółdzielni mieszkaniowej określa prawa i obowiązki członków tylko wtedy, gdy ustawy nie regulują tych kwestii.
