Zimą wielu mieszkańców bloków zauważa ten sam problem: rano szyby są zaparowane, na dole okien pojawiają się krople wody, a z czasem na ościeżnicach może pokazać się pleśń. To nie tylko kwestia estetyki, ale też sygnał, że z wentylacją w mieszkaniu dzieje się coś nie tak. Żeby zrozumieć, dlaczego tak się dzieje, warto zacząć od podstaw: powietrze zawsze zawiera pewną ilość pary wodnej, czyli wilgoci. Im cieplejsze powietrze, tym więcej tej wilgoci może „unieść”. Kiedy jednak ciepłe, wilgotne powietrze dotyka zimnej powierzchni – na przykład chłodnej szyby – para wodna skrapla się, tworząc krople. To zjawisko nazywa się kondensacją.
W blokach problem nasila się zimą z kilku powodów. Po pierwsze, mocno dogrzewamy mieszkania, a jednocześnie rzadziej otwieramy okna, bo „ucieka ciepło”. Po drugie, nowoczesne okna są bardzo szczelne – co jest dobre dla rachunków za ogrzewanie, ale gorsze dla wymiany powietrza. Po trzecie, w zimie produkujemy w mieszkaniu wyjątkowo dużo wilgoci: gotujemy zupy, suszymy pranie na kaloryferach, bierzemy długie, gorące prysznice. Każda z tych czynności uwalnia parę wodną, która zostaje w środku, jeśli nie ma jak się wydostać. W efekcie wilgotne powietrze krąży po mieszkaniu i „osiada” tam, gdzie jest najzimniej – najczęściej właśnie na oknach.
Warto uświadomić sobie, ile wilgoci produkujemy na co dzień. Jedna kąpiel czy prysznic to nawet kilkaset mililitrów wody w powietrzu. Gotowanie obiadu – kolejne. Suszenie jednego prania w pokoju to nawet kilka litrów wody uwolnionej do powietrza. Do tego dochodzi oddychanie i pocenie się domowników: jedna osoba w ciągu doby „oddaje” do powietrza około 1–2 litrów wody. Jeśli w mieszkaniu mieszkają 3–4 osoby, łatwo policzyć, że w ciągu dnia w powietrzu pojawia się kilka litrów wilgoci. Jeżeli nie zapewnimy jej „drodze ucieczki”, zacznie się skraplać na oknach, ścianach, w narożnikach.
Tu dochodzimy do kluczowego pojęcia: wentylacja. W dużym uproszczeniu to wymiana zużytego, wilgotnego powietrza na świeże, suchsze powietrze z zewnątrz. W blokach najczęściej mamy do czynienia z wentylacją grawitacyjną. Działa ona dzięki różnicy temperatur i ciśnień: ciepłe powietrze w mieszkaniu unosi się do góry i ucieka przez kratki wentylacyjne w kuchni, łazience i toalecie, a na jego miejsce musi napłynąć świeże powietrze z zewnątrz – przez nieszczelności okien, nawiewniki lub rozszczelnione okna. Jeśli któryś z tych elementów „łańcucha” nie działa, wentylacja przestaje spełniać swoją rolę.
Typowe problemy w blokach to: zaklejone lub zasłonięte kratki wentylacyjne („żeby nie ciągnęło”), brak nawiewu świeżego powietrza przy bardzo szczelnych oknach, suszenie prania w małych, słabo wietrzonych pomieszczeniach, a także zasłanianie grzejników grubymi zasłonami czy meblami. Zdarza się też, że mieszkańcy montują na kratkach wentylator łazienkowy bez konsultacji ze spółdzielnią, co może zaburzyć działanie całego pionu wentylacyjnego w bloku. Efekt? Powietrze zamiast być wyciągane na zewnątrz, „cofa się” z kanału wentylacyjnego, a wilgoć zostaje w mieszkaniu. Z zewnątrz może to wyglądać jak „wadliwe okna”, ale przyczyna często leży w niewłaściwej wentylacji.
Co można zrobić w praktyce, żeby ograniczyć wilgoć na oknach? Po pierwsze, regularnie wietrzyć mieszkanie, ale krótko i intensywnie: lepiej otworzyć szeroko okna na 5–10 minut kilka razy dziennie, niż mieć je uchylone przez cały dzień. Taki „przewiew” wymienia powietrze, a nie wychładza nadmiernie ścian. Po drugie, zadbać o dopływ świeżego powietrza: jeśli okna mają nawiewniki – nie zasłaniać ich i nie zaklejać. Jeśli nie mają – rozszczelniać okna, zwłaszcza w pomieszczeniach, gdzie przebywają ludzie. Po trzecie, podczas gotowania używać pokrywek na garnkach i, jeśli to możliwe, okapu (pamiętając, że okap z wyrzutem do kanału musi być podłączony zgodnie z zasadami spółdzielni, by nie zakłócać wentylacji). Po czwarte, po kąpieli zostawić drzwi łazienki uchylone i nie zaklejać otworów wentylacyjnych w drzwiach.
Ważne jest też, by nie „przegrzewać” mieszkania. Paradoksalnie, zbyt wysoka temperatura sprzyja kondensacji, bo ciepłe powietrze „zbiera” dużo wilgoci, a potem oddaje ją na najchłodniejszych powierzchniach. Optymalna temperatura to zwykle 20–22°C w pokojach i około 24°C w łazience. Jeśli kaloryfery są bardzo gorące, a okna szczelnie zamknięte, wilgoć szybko się kumuluje. Dobrym nawykiem jest też wycieranie nadmiaru wody z parapetów i dolnych części okien – to sygnał, że w mieszkaniu jest za dużo wilgoci i trzeba poprawić wietrzenie. Warto też ograniczyć suszenie prania w pokojach; jeśli nie ma innej możliwości, robić to w jednym, dobrze wietrzonym pomieszczeniu.
Z perspektywy spółdzielni mieszkaniowej wilgoć na oknach to nie tylko indywidualny kłopot lokatora, ale też kwestia bezpieczeństwa całego budynku. Długotrwała wysoka wilgotność sprzyja rozwojowi pleśni, która może wnikać w ściany i stropy, osłabiając materiały i pogarszając jakość powietrza. Dlatego spółdzielnie coraz częściej prowadzą akcje informacyjne o prawidłowej wentylacji, organizują przeglądy kanałów wentylacyjnych, a czasem zalecają montaż nawiewników okiennych. Świadomy mieszkaniec, który rozumie, skąd bierze się wilgoć na oknach i jak działa wentylacja, łatwiej współpracuje ze spółdzielnią i sąsiadami – na przykład nie zakleja kratek, nie przerabia samodzielnie instalacji i reaguje, gdy zauważy cofanie się powietrza z kratki.
Podsumowując: wilgoć na oknach zimą to sygnał, że w mieszkaniu jest za dużo pary wodnej i za mało sprawnej wymiany powietrza. Przyczyną nie są „złe okna”, lecz połączenie: codziennej produkcji wilgoci, bardzo szczelnej stolarki i niewłaściwej wentylacji. Rozwiązaniem jest świadome korzystanie z mieszkania: krótkie, intensywne wietrzenie, zapewnienie dopływu świeżego powietrza, dbanie o drożność kratek wentylacyjnych, rozsądne ogrzewanie i ograniczanie źródeł wilgoci. Im lepiej mieszkańcy rozumieją te zależności, tym łatwiej utrzymać zdrowy mikroklimat w mieszkaniu, uniknąć pleśni i konfliktów sąsiedzkich, a także zadbać o cały budynek, w którym wspólnie żyją.
